نکات کلیدی در مورد تک فرزندی

 يك‌سوم جمعيت كشور را تك‌فرزندها تشكيل مي‌دهند؛ بچه‌هايي كه همبازي‌شان مادر و مادربزرگ است، نه خواهر و برادر. برخي مي‌گويند دليلي براي نگراني در اين مورد وجود ندارد و پرورش يك فرزند در شرايط مناسب بهتر از بزرگ كردن چند كودك در شرايط نامساعد است. گروه ديگري هم معتقدند تك‌فرزندي مي‌تواند پيامدهاي نگران‌كننده‌اي براي اجتماع و جمعيت يك‌سومي به همراه بياورد.به بهانه جدال ميان اين دو گروه و نگراني مسئولان درمورد سرنوشت جامعه‌اي كه تك‌فرزندي در آن باب شده، سري به يافته‌هاي پژوهشگران زديم. محققان مي‌گويند تنها فرزند خانواده بودن را نه مي‌توان كاملا منفي و آسيب‌زننده دانست و نه به‌عنوان يك برگ برنده از آن ياد كرد، با اين وجود برخي از يافته‌هاي آنها ادعاي مسئولان را تاييد مي‌كند و نشان مي‌دهد كه تك‌فرزندان مشكلاتي را در زندگي‌شان يدك مي‌كشند و بعدها هم اجتماع و ساكنانش را درگير مشكلاتي مي‌كنند

فواید تک فرزندی

ممكن است طلاق بگيرند
امكان جدا شدن از همسر، موضوعي است كه باتوجه به آمار سرسام‌آورش اين روزها ممكن است سراغ هر كسي برود اما محققان مي‌گويند اين احتمال براي تك‌فرزندها بيشتر است  محققان مي‌گويند داشتن خواهر و برادر احتمال طلاق گرفتن در آينده را كاهش مي‌دهد از نظر آنها هر خواهر يا برادري كه به زندگي فرد اضافه مي‌شود (تا تعداد 7 نفر) احتمال جدا شدن او از همسر آينده‌اش را دو درصد كاهش مي‌دهد به‌گفته محققان زندگي مشترك تك‌فرزندها ناپايدارتر است و اين افراد توانايي كمتري براي سازگار شدن با مشكلات بعد از ازدواج و حل كردن‌شان دارند درحالي‌كه افرادي كه تجربه زندگي با خواهر و برادر را داشته‌اند  راحت ‌تر از پس حل مشكلات زندگي‌ زناشويي‌شان برمي‌آيند

بیماری تهدیدش می کند
محققان مي‌گويند بچه‌دار شدن مي‌تواند سلامت مردها و زنها را تضمين كند اما به شرط اينكه به تك‌ فرزندي اكتفا نكنند از نظر آنها خطر ابتلا به بيماري‌هايي كه جان افراد را تهديد مي‌كند- مثل سرطان و بيماري‌هاي قلبي- با به دنيا آمدن فرزندان كمتر مي‌شود اما مادران محققان بر اين باورند كه زنان و مرداني كه فرزند ندارند يا يك فرزند دارند، بيشتر در معرض ابتلا به بيماري‌ها و خطر مرگ قرار مي‌گيرند از طرف ديگر آنهايي كه سه فرزند يا بيشتر دارند هم در معرض اين خطر باقي مي‌مانند چراكه استرس بيشتري را تجربه مي‌كنند

باسوادتر هستند
گرفتن نمرات بهتر و دستيابي به مدارج بالاتر علمي شانسي است كه معمولا در خانه تك‌فرزندها را مي‌زند معلوم نيست توجه بيشتر خانواده‌ها دسترسي به امكانات بهتر يا چه عوامل ديگري در اين مورد تاثيرگذار است اما آنچه در مطالعات جامعه‌شناسان آمريكايي اثبات شده، اين است كه تك‌فرزندها بيشتر به دانشگاه وارد مي‌شوند و در مدرسه و دانشگاه هم نمرات بهتري مي‌گيرند. بررسي‌ها نشان مي‌دهد كه بچه‌هاي تك‌فرزند هميشه در كلاس درس يك سر و گردن از همكلاسي‌هاي ديگرشان بالاترند

خوشحال ترند

درحالي‌كه بسياري از افراد معتقدند تك‌فرزندي يعني تنهايي و افسردگي، روانشناسان انگليسي معتقدند با وجود تمام بدي‌هايي كه در مورد تنها بودن و تك‌فرزندي گفته مي‌شود، اين كودكان از آنهايي كه خواهر و برادر دارند خوشحال‌تر و فعال‌تر هستند. بررسي‌هاي آنها نشان مي‌دهد بچه‌هايي كه خواهر و برادر دارند هميشه نگران و ناخشنود هستند اما از آنجا كه تك‌فرزندها نيازي ندارند داشته‌هاي‌شان را با كسي تقسيم كنند از زندگي‌شان رضايت بيشتري دارند محققان مي‌گويند وقتي از تك‌فرزندها پرسيده مي‌شود كه آيا دوست دارند به قيمت تقسيم دارايي‌هاي‌شان با خواهر و برادر از تنهايي در بيايند با پاسخ منفي آنها روبه‌رو شده‌اند

دست و دلبازترند
گرچه برخي معتقدند دست و دلبازي و خساست ويژگي‌هاي ذاتي هستند اما از نظر محققان آدم‌ها با اين ويژگي‌ها به دنيا نمي‌آيند و به ‌تدريج آنها را كسب مي‌كنند از نظر آنها آدم‌هايي كه خواهر و برادر ندارند و تنها فرزند خانواده هستند بيشتر احتمال دارد كه دست و دلباز شوند و خساست را كنار بگذارند به‌گفته محققان هرچه احساس مسئوليت‌پذيري در افراد بالاتر باشد دست و دلبازتر مي‌شوند و باتوجه به پژوهش‌هاي آنها از آنجا كه تك‌فرزندها مسئوليت‌پذيري بيشتري دارند زودتر و راحت‌تر از كساني كه خواهر و برادر دارند خساست را كنار مي‌گذارند

 اعتمادبه‌نفس‌شان بالاتر است
روانشناسان مي‌گويند افرادي كه از بدو تولد امنيت بيشتري را احساس كرده‌انداعتمادبه‌نفس بيشتري هم دارند و اين همان دليلي است كه اعتمادبه‌نفس تك‌فرزندها را بالا مي‌برد محققان مي‌گويند تك‌ فرزندها بيشتر از بچه‌هايي كه خواهر و برادر دارند امنيت را لمس كرده‌اند و با اعتمادبه‌نفس‌تر هم هستند به همين دليل زودتر به فعاليت‌هاي اقتصادي وارد مي‌شوند و زندگي راحت‌تري براي خود مي‌سازند بررسي‌هاي ديگري هم نشان مي‌دهد كه اين افراد زودتر از كساني كه خواهر و برادر دارند زبان باز مي‌كنند

مسئوليت‌پذيرترند
حتما شنيده‌ايد كه فرزندان بزرگ خانواده مسئوليت‌پذيرتر از بچه‌هاي ديگر هستند اما تنها بچه‌هاي بزرگ نيستند كه احساس قوي مسئوليت‌پذيري دارند محققان مي‌گويند تك‌فرزندها هم بي‌اندازه مسئوليت‌پذيرند و اشتباهات‌شان را به گردن ديگران نمي‌اندازند به گفته محققان درست است كه اين افراد تمايل زيادي به انجام كارهاي گروهي ندارند اما زماني كه كارشان را به صورت انفرادي انجام مي‌دهند مسئوليت‌پذيري را هم چاشني‌اش مي‌كنند و به بهترين شكل آن را به پايان مي‌رسانند

در ادامه به برخی از آسیب های تک فرزندی با رویکرد روان شناسی و علوم تربیتی اشاره می کنیم

1-فرزند سالاری

در خانواده های تک فرزندی بیش از حد به خواسته ها و مطالبات فرزند توجه شده و اغلب افراط و زیاده روی والدین در برآوردن خواسته های تنها فرزندشان مشاهده می شود هر چند این خواسته ها غیر منطقی بلند پروازانه و فراتر از توان و بنیه مالی خانواده و یا حتی بیرون از مرزها و حدود قانونی و شرعی باشد

این توجه بیش از حد والدین و قرار دادن فرزند در کانون توجهات اثرات سوئی بر شخصیت کودک دارد اینگونه کودکان غالباً حساس زودرنج و پرتوقع و کم صبر هستند نمی توانند عواقب اشتباهات خود را آزموده و مسئولیت عمل خود را بپذیرند این کودکان از جامعه پیرامون شان انتظار دارند همانند والدین با آن ها رفتار کرده و چتر حمایتی خود را بر سر آنان بگسترانند

تک فرزندها کمتر با مشکلات مواجه شده و در معرض تجربه کردن شکست، ناکامی، رانده شدن وغیره قرار نمی گیرند و شرایطی را که لازمه بلوغ روحی و روانی است تجربه نمی کنند در بسیاری از اوقات از آنجا که دنیای واقعی کاملا مطابق میل و خواسته ای کودکان و پاسخگوی توقعاتشان نیست  دچار سرخوردگی و ناسازگاری می شوند به علاوه فرزند سالاری مانع شکل گیری شخصیت فعال فرزند می شود شخصیت فعال شخصی است که بر اساس آن فرد نسبت به نگرش و رفتار خود هشیار است به راحتی تصمیم گرفته کار خود را با اعتماد به نفس به پیش برده و آن را به اتمام نیز می رساند و کمتر دچار تردید می شود

2- بلوغ زودرس

فرزند در دوره اولیه کودکی بیشتر نیازمند حضور والدین خود است ولی در دومین دوره کودکی اش نقش همسالان بارزتر می شود و مهارت های زیادی را از آنان می آموزد وجود خواهر یا برادر بزرگ تر نیز می تواند مهارت های لازم برای اجتماعی شدن او را فراهم کند حال اگر فرزند تک باشد به ناچار باید در کنار بزرگسالان پرورش یابد در نتیجه او تجربه ای از کودکی و نوجوانی خود نداشته و با بازی ها کارها و نقش های این گروه سنی آشنا نیست و یک دفعه پرشی به دوران مسئولیت پذیری بزرگسالان خواهد داشت وی از لحاظ روحی و روانی بسیار سریعتر رشد کرده و دنیا را از دید بزرگسالان می بیند حضور در چنین خانواده ای که فقط شامل افراد بالغ است سبب بلوغ زودرس کودک می شود از عوارض بلوغ زودرس این است که کودکان در مقابل استرس های زمان جوانی قرار گرفته و نمی دانند چه باید بکنند آنها از نظر جسمی نشانه های بلوغ را دارند ولی تجربه کافی ندارند در این شرایط در هر دو جنس به دلیل افزایش تمایل به شهوت رفتارهای ناهنجاری همچون خود ارضایی شیوع پیدا می کند

3-کم شدن روابط اجتماعی و عدم جامعه پذیری

فضای زندگی خانوادگی توأم با فرصت های کافی برای روابط متقابل متنوع بوده، برای فرزندان الگوهای رفتاری و زمینه های تبادل تجارب و تمایلات و عواطف را به وجود آورده و از عوامل موثر در بهبود مهارت در روابط اجتماعی است اما در خانواد ها هسته ای و محدود و با فرزندان کم و به خصوص تک فرزند، برخورداری از فضای زندگی خانوادگی ممکن نیست

گرایش به انزوا و افسردگی و ضعف در برقراری ارتباط با همسالان، توجه بیش از حد به بازی های رایانه ای و انفرادی، ترس یا تنفر از حضور در گروه های اجتماعی از جمله خصوصیات تک فرزندهاست زندگی در کنار برادر یا خواهر روحیه جامعه گرایانه کودک را تقویت کرده و مدیریت در روابط اجتماعی را به وی می آموزد هم دلی و هم سویی با افراد خانواده و عشق ورزی و سهولت در برقراری ارتباط با افراد هم سن در جامعه و مدرسه از اصلی ترین ویژگی های فرزندان خانواده های دارای بیش یک فرزند است

محدودیت روابط اجتماعی در خانواده های تک فرزند می تواند دنیای روانی و اجتماعی افراد را محدود جلوه دهد و در این شرایط اگر مشکلی برای فرد به وجود آید ممکن است پیامدهای تهدید کننده ای پدید آورد زیرا فرد می ترسد با از دست دادن یک نقطه ای امید و اتکا نتواند به کانون دیگری چشم امید داشته باشد

همچنین وقتی روابط محدود است جزئیات آن می تواند اشتغال ذهنی زیادی برای افراد ایجاد کند برای مثال دیده می شود که مادر با مشاهده ی کوچکترین احتمال آسیب یا بیماری فرزندش سراسیمه و آشفته می شود یا هر رفتار ظاهرا غیر عادی کودک را نشانه ای از پدیدآیی مشکل رفتاری و اخلاقی او می داند یا پدر با بروز کوچکترین مشکل در زندگی خانواده دچار حالت اضطراب و دستپاچگی می گردد و البته توجه به جزئیات رفتاری در این گونه خانواده ها سبب در گیری های کم اهمیت در خانواده نیز می شود

4- کاهش انسجام خانواده

یکی از مؤلفه های خانواده منسجم پیوند های عاطفی و میزان وابستگی فرزندان به والدین و بالعکس است به همان میزان که وابستگی متعادل ضروری و دارای مزایای فراوان است افراط و تفریط در آن دارای آسیب بوده و مشکل زا ست در خانواده های تک فرزند میزان وابستگی دارای افراط و تفریط است به این معنا که گاهی اوقات فرزند به سبب اشتغال والدین مورد بی مهری و بی توجهی قرار می گیرد و گاهی نیز در کانون توجه بیش از حد والدین هست تعدد فرزندان می تواند سبب ایجاد هماهنگی لازم و شکل گیری وابستگی متعادل باشد

کاهش وابستگی فرزندان به خانه و خانواده در خانواده های  تک فرزند سبب احساس تنهایی عمیق، ترویج فرهنگ استقلال طلبی ،افزایش میل به فرارو کم شدن قبح تک زیستی و تجرد و کاهش قداست و اهمیت تشکیل خانواده و افزایش سن ازدواج می شود در حاشیه ی شهرها که اصولا خانواده ها جدا شده از شبکه خویشاوندی هستند شاهد افزایش کودک آزاری کودکان رها شده هستیم

5- تضعیف شبکه ی ارتباطی خویشاوندی

تجربه و ادراک مستقیم روابط انسانی در قالب زندگی به شکل سنتی آن احساس ناشی از داشتن" خواهر " یا "برادر" و در شبکه روابط خویشاوندی مثل"عمو" ، "عمه"، "دایی" و "خاله" است که عامل پیوندها و ثبات عاطفی در روابط اجتماعی نخستین هستند سیاست تک فرزندی می تواند تبعات مخرب عاطفی داشته و نسل بر آمده از این خانواده ها به سمت انزوا و تنهایی سوق داده می شوند

به علاوه خانواده هایی با فرزندان بیشتر با نشاط تر هستند و در یک خانواده ی کامل که به مثابه یک سیستم است هر نسبتی اعم از برادر خواهر عمو عمه خاله و دایی در آن حضور دارند بر اساس تحقیقات روان شناسان رفتار های پسری که خواهر دارند به هنجار تر از رفتارهای پسری است که خواهر ندارد یک متخصص کودکان و روانکاو معرف انگلیسی بر این باور است که ارتباط با خواهر و برادر نقشی مهم و اساسی در رشد و شکوفایی کودک ایفا می کند این ارتباط در او میل به بازی و سرگرمی ایجاد میکند این امکان را فراهم می سازد تا نقشهای متفاوتی را بازی کند به او کمک می کند تا خلاقیت و خودجوشی اش را افزایش دهد به او فرصت می دهد تا خشم و پرخاشگری اش را ابراز کند و به او می آموزد تا این حس را هدایت کند همان چیزی که او را برای زندگی در جامعه و رویارویی با افراد آماده می کند

کاهش اقتدار والدین پیامد دیگر تضعیف شبکه خویشاوندی و روابط خانوادگی است در یک سیستم خانوادگی کامل همگان فرزندان را به پدر و مادرشان ارجاع می دهند این کار سبب شکل گیری یک اقتدار درون شبکه ای و نهادینه شدن الگوی هرمی قدرت در خانواده به صورت غیرمستقیم در ذهن کودک می شود ایجاد اقتدار توسط خود والدین و به دور از شبکه خویشاوندی اصولا آسیب های بسیاری چون بروز خشونت یا دیکتاتوری والدین را به عهده خواهد داشت در صورتی که این اقتدار به شکل طبیعی در درون شبکه خویشاوندی شکل می گیرد

شبکه خویشاوندی در پرورش دینی و مذهبی فرزندان نیز تاثیر مستقیم دارد الگوپذیری در کودکان امری طبیعی بوده و آنان پیوسته از رفتار اطرافیان خود اثر می پذیرند این نوع آموزش که آموزش مشاهده ای و غیرمستقیم است در تربیت کودک بسیار موثر است

6-جایگزینی رسانه

رسانه ها مانند دریچه ای به جهان خارج در دیدگاه ها و رفتارهای افراد مؤثر هستند کم شدن ارتباطات کلامی در خانواده های کم جمعیت سبب حاکمیت رسانه های تصویری می گردد این امر تغیر الگوی ارتباطی در خانواده را به همراه دارد کودک یا نوجوانی که از تنهایی رنج می برد به دنبال جایگزینی برای اوقات فراغت خود است در نتیجه به تلوزیون، جاذبه های گرافیکی و هیجان های کاذب در بازی های رایانه ای و دنیای مجازی رو می آورد

 

 

 

اشتراک گذاری این مطلب در شبکه های اجتماعی:

مطالب مرتبط:

نظرات کاربران

ارسال نظر

کاربر گرامی:
برای ارسال نظر می بایست در سایت عضو باشید. ورود / عضویت